Czy możesz sobie przypomnieć ostatnią sytuację w pracy, w sklepie lub w domu, w której dopadł Cię stres? Towarzyszyło Ci wtedy silne zdenerwowanie albo irytacja. Pamiętasz, co wywołało tę reakcję?
A jak patrzysz na nią z perspektywy czasu?
Może dziś masz poczucie, że tak naprawdę nie miała większego znaczenia.
A jednak w tamtym momencie wpłynęła na Twój stan emocjonalny. Dużo cennej energii uciekło na zamartwianie się lub irytowanie czymś, na co nie miałeś lub nie miałaś realnego wpływu.
Gdy pojawia się silny stres, nasz organizm reaguje automatycznie. To naturalny mechanizm, który przez tysiące lat pomagał ludziom przetrwać. Dlatego w pierwszej chwili nie wybieramy świadomie swojej reakcji – pojawia się ona, zanim zdążymy spokojnie przeanalizować sytuację.
Zdarza się więc, że pod wpływem silnych emocji podejmujemy decyzje, których później żałujemy. Dopiero, gdy reakcja stresowa stopniowo słabnie, łatwiej odzyskujemy dostęp do spokojnego, bardziej analitycznego myślenia.
Czasem jednak jest już za późno, aby zmienić bieg wydarzeń.
Dlaczego przewlekły stres jest tak niebezpieczny?
Jednorazowy stres nie zawsze jest naszym wrogiem. W wielu sytuacjach pomaga się zmobilizować i działać szybciej.
Problem pojawia się wtedy, gdy stres staje się przewlekły.
Chroniczny stres może prowadzić między innymi do:
- wypalenia zawodowego,
- pogorszenia samopoczucia psychicznego,
- poczucia lęku i ciągłego niepokoju,
- problemów z koncentracją i pamięcią,
- spadku energii oraz motywacji do działania.
Aby skuteczniej radzić sobie ze stresem, warto najpierw zrozumieć, co dzieje się w naszym organizmie.
Co dzieje się w mózgu podczas stresu?
Stres jest naturalną reakcją całego organizmu na sytuację, którą odbieramy jako wymagającą lub zagrażającą. Obejmuje pracę mózgu, układu nerwowego, hormonów i całego ciała.
Przypomnij sobie jak duże czujesz zmęczenie, kiedy emocje opadają np. po wymagającym spotkaniu, egzaminie, po omówieniu projektu przed zarządem, lub ważnej i długiej rozmowie z szefem…
Choć w odpowiedzi na stres uczestniczy wiele współpracujących ze sobą struktur, dla uproszczenia skupmy się na dwóch, które pomagają zrozumieć ten mechanizm.
Kora przedczołowa – nasze centrum świadomych decyzji
Kora przedczołowa odpowiada między innymi za planowanie, analizowanie informacji, przewidywanie konsekwencji i podejmowanie przemyślanych decyzji.
To ona pomaga nam zachować spokój, kontrolować impulsy oraz działać zgodnie z tym, co uznajemy za rozsądne.
Ciało migdałowate – wewnętrzny system alarmowy
Kiedy pojawia się silny stres, aktywność kory przedczołowej wyraźnie się zmniejsza. Większą rolę zaczynają odgrywać struktury odpowiedzialne za szybkie wykrywanie zagrożeń, między innymi ciało migdałowate.
To niewielka struktura znajdująca się głęboko w mózgu, będąca częścią układu limbicznego. Bierze udział w rozpoznawaniu zagrożeń oraz uruchamianiu reakcji obronnych organizmu.
Reakcja „walcz, uciekaj lub zastygnij”
Kiedy organizm uzna sytuację za niebezpieczną, uruchamia automatyczną reakcję przetrwania.
Możemy wtedy działać bardziej impulsywnie, mieć trudność z chłodną oceną sytuacji lub podejmować decyzje bardziej automatycznie niż zwykle.
To naturalny mechanizm.
Problem pojawia się wtedy, gdy taka reakcja uruchamia się zbyt często lub utrzymuje zbyt długo i ciało i mózg nie potrafią wrócić do równowagi.
W środowisku pracy może to mieć szczególne znaczenie. Gdy wykonujemy zadania wymagające koncentracji, obsługujemy maszyny, prowadzimy samochód czy podejmujemy decyzje pod presją czasu, sposób, w jaki reagujemy na stres, wpływa nie tylko na nasze samopoczucie, ale również na bezpieczeństwo własne i innych.
I właśnie dlatego temat stresu coraz częściej pojawia się również w nowoczesnym podejściu do bezpieczeństwa pracy.
Czy można nauczyć się lepiej radzić sobie ze stresem?
Na szczęście tak.
Nasz mózg potrafi uczyć się przez całe życie. To zjawisko nazywamy neuroplastycznością.
Dzięki poznaniu sposobów i regularnego „trenowania” naszego ciała i mózgu możemy lepiej rozpoznawać pierwsze sygnały narastającego stresu, skuteczniej regulować emocje i szybciej wracać do równowagi.
W tym między innymi może pomóc trening mentalny. W odzyskaniu wewnętrznego spokoju.
Nie chodzi o to, aby nigdy się nie stresować. To niemożliwe.
Chodzi o to, aby stres nie przejmował kontroli nad naszymi decyzjami, zachowaniem i bezpieczeństwem.
A ja jestem tutaj po to, aby pokazać Ci konkretne narzędzia, które możesz wykorzystać zarówno w pracy, jak i w codziennym życiu.
Chcesz zgłębić temat?
Jeśli zainteresował Cię wpływ stresu na funkcjonowanie człowieka, warto zajrzeć do:
- WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) – materiały dotyczące zdrowia psychicznego i stresu.
- EU-OSHA – publikacje dotyczące stresu i zagrożeń psychospołecznych w środowisku pracy.
- Robert Sapolsky – Dlaczego zebry nie mają wrzodów – jedna z najbardziej znanych książek wyjaśniających jak układ nerwowy i hormonalny reaguje na stres i dlaczego długotrwałe napięcie prowadzi do poważnych chorób cywilizacyjnych.
- Jon Kabat-Zinn – Życie, piękna katastrofa – o uważności i programie MBSR.
To między innymi z takich publikacji korzystam, przygotowując materiały na blog i szkolenia.
